علامه سيد مرتضي عسکري در سال 1293 شمسي در سامراء در خاندان علم و دانش پرور عريقي متولد شد. پدر بزرگوار ايشان، آيت الله سيد محمد حسيني معروف به شيخ الاسلام فرزند آيت الله سيد اسماعيل شيخ الاسلام و داماد آيت الله مير محمد شريف عسکري تهراني معروف به خاتمة‌المحدثين بود.

ايشان از ده سالگي به حوزه هاي علوم ديني پاي گذاشت، مقدمات و بخش هايي از سطوح را در همان شهر تحصيل کرد و در سال 1310 شمسي در عصر مرجعيت آيت الله العظمي حائري به حوزه علميه قم مشرف و ادامه دروس سطوح را در محضر بزرگاني همچون آيت الله شيخ محمدحسين شريعتمدار ساوجي و آيت الله سيد شهاب الدين مرعشي در فقه و اصول و لمعه و قوانين و رسايل و مکاسب و بخشي از کفايه را تعلم کرد. وي سپس از آنجا به سامراء بازگشت و ادامه کفايه و فقه اجتهادي و اصول خارج را از اساتيد بزرگ آن شهر از جمله آيت‌الله آقا ميرزا حبيب الله اشتهاردي و آيت‌الله سيد محمدرضا شوشتري تحصيل کرد.

 

ايشان در سن  قريب 20 سالگي اولين حرکت اجتماعي خود را با تأسيس مدرسه‌اي کوچک در سامراء شروع کرد و بعدها اين کار را در شهر کاظمين(1363هـ.ق) با تأسيس مدرسه ابتدايي ادامه داد. اين مدارس بعدها به شهرهاي بصره، ديوانيه، حله، کاظمين و نعمانيه پاي نهاده و در مقاطع مختلف مهدکودک، دبستان و دبيرستان ، دخترانه و پسرانه و مراکزي براي تعليم و تربيت بزرگسالان  گسترش يافت و بعدها در سال 1384هـ.ق. به تأسيس يک دانشگاه با دو دانشکده علوم اسلامي و ادبيات عربي ادامه يافت. اين مجموعه بزرگ و بسيار موثر تا زماني که ايشان از عراق هجرت کرده و به لبنان و بعد به ايران آمد، برپا بود و در سال 1389هـ.ق. به دست دولت بعثي عراق نابود شد.

 

يکی دیگر از حرکات اجتماعی بزرگ ایشان، مبارزات سیاسی گسترده‌ای بود که از عصر دولت پادشاهی عراق تا عصر حزب بعث برای احقاق حقوق شیعيان عراق انجام داد. ایشان در این دوران در راس روحانیان مبارز عراق بود و شهدای بزرگی چون آیت‌الله سید محمدباقر صدر و سید مهدی حکیم و سید محمدباقر حکیم در شمار این گونه از علما قرار داشتند که ايشان سرانجام با روبرو شدن با خطر اعدام از عراق گریخت.

 

یکی دیگر از کارهای اجتماعی ایشان تشکیل و تاسیس صندوق خیریه ای بود که با برپا کردن دو درمانگاه و سپس شروع به ایجاد یک بیمارستان بزرگ ادامه یافت و با بیرون آمدن از عراق به سرنوشت نامعلومی گرفتار شد و این مجموعه کاری شبیه به کمیته امداد امام انجام می‌داد.

 

از بزرگترین کارهای علامه تحقیقات نوینی است که شهرت ایشان بیشتر مرهون آن است. این تحقیقات کارهای نو و روشهای نوینی در تحقیقات اسلامی پدید آورد و در واقع راه نوینی در تبیین اسلام شیعی و دفاع از آن بود. اولین نمونه از این گونه تحقیقات در سال 1375ه.ق به نام "عبدالله بن سبا و اساطیر اخری" نشر یافت که در عالم اسلام شهرت یافت و تاثیرگذار شد و در مجله الازهر، دو مقاله و نقد در مورد آن نوشته شد.این کتاب تا حدود 4 جلد ادامه یافت. بعد از ان "خمسون ومئة صحابی مختلق"(يکصد و پنجاه صحابى ساختگى) در سه جلد  و "معالم المدرستین" در 3 جلد و "االقران الکریم و روایات مدرستین"در  3 جلد  و سر انجام محموعه بزرگی از رساله های کوچک به نام بر گستره کتاب و سنت، بخشی از تالیفات ایشان می‌باشد. این کتابها به زبانهای انگلیسی، فارسی، ترکی و اردو و بخشی از آنها به زبانهای ایتالیائی، روسی و ...  ترجمه و نشر  شده اند.

 

علامه بیش از سی و پنج سال قبل به ایران آمد و ازهمان ابتدا به ادامه راهی که در عراق آغاز کرده بود، پرداخته، تبلیغ و ترویج و تحقیق و خدمت به محرومان و اقامه جماعت و بعدها تاسیس مراکز علمی همچون دانشکده علوم اسلامی را وجهه همت خویش قرار داد. امروز دانشکده اصول الدین که سالها از تاسیس آن می‌گذرد، در شهر های قم، دزفول و تهران در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا مشغول و کار پرورش محقق را بر عهده گرفته است.

بحث‌‌هاي علمي و مناظرات ايشان با دانشمندان مذاهب و اديان گوناگون جهان، بسيار روشنگرانه و منحصر به فرد است و بسياري از اين مباحثات به صورت کتاب انتشار يافته‌اند. علامه عسکري، رياست دانشکده اصول‌الدين را که خود بنيانگذار آن بوده‌اند، بر عهده داشتند.

ايشان در سومين همايش چهره‌‌هاي ماندگار در مهر ماه سال 82 به عنوان يکي از نخبگان فرهيخته و برجسته علمي ـ فرهنگي معرفي شدند. همچنين بزرگداشت علامه عسکري در سومين اجلاس مجمع جهاني اهل بيت ـ عليهم‌السلام ـ در تابستان سال 1382 در تهران برگزار شد.

 

گزيده فعاليت‌‌ها و آثار علمي علامه عسکري

الف) تأليفات عربى

1ـ مئة و خمسون صحابى مُختلَق (سه جلد)؛ ترجمه فارسي: يکصد و پنجاه صحابى ساختگى.

2 ـ عبدالله ‌بن سبا و أساطير أخرى (دو جلد)؛ عنوان ترجمه فارسي: عبدالله ‌بن سبا و ديگر افسانه‌‌هاي تاريخي.

3ـ أحاديث ام‌المومنين‌ عـائشـه؛ ترجمه فارسي: نقش عايشه در تاريخ اسلام.

4ـ معالم المَدرستَين (سه جلد)؛ ترجمه فارسي: ويژگي‌‌ها و نشانه‌‌هاي دو مکتـب.

 

5ـ القرآن الکريم و روايات المدرستين (سه جلد).

6 ـ عقائد الإسلام من القرآن الکريم (سه جلد)؛ عنوان ترجمه فارسي: عقايد اسلام در قرآن.

7ـ قيام الأئمّة بإحياء الدين (چهارده جلد).

8ـ دورالأئمّة فى إحياء السنّة.

9ـ مقدّمة «مرآة العقول فى شرح أخبار آل الرسول» (دو جلد).

10ـ مقدمه براي کتاب سيري در صحيحين محمدصادق نجمي.

 

11ـ مع أبى‌الفتوح التليدي فى کتابه: «الأنوار الباهرة».

12ـ مع الدکتور الوردى فى کتابه: «وعّاظ السلاطين» (جلد اوّل).

13ـ آراء و أصداء حول‌ عبدالله‌ بن‌ سبـا و روايـات‌ سيف‌ في‌ الصحف‌ السعوديه.

14ـ طبّ الرضا (ع) و طبّ الصادق (ع).

15ـ مصطلحات إسلامية.

 

16ـ مصطلحات قرآنية.

17ـ الإحتفال بذکرى الأنبياء و عباداللّه الصالحين.

18ـ الصحابي و عدالته.

19ـ خلفاء المدرستين.

20ـ من حديث النبي (ص): يکون لهذه الأمّة أثنا عشر إماما.

 

21ـ على مائدة الکتاب و السنّة (16 جلد):

السجدة على التربة؛ البکاء على الميت؛ زيارة قبور أنبياء و أئمّة و الصلحاء؛ التوسّل بالنبى (ص) و التبرّک بآثاره؛ الصلوات على محمد (ص) و آله؛ يکون لهذه الأمّة اثنا عشر قيّما؛ عدالة الصحابة؛ عصمة الأنبياء؛ البناء على قبور الأنبياء و الأولياء؛ الشفاعة؛ البَداء؛ الجبر و التفويض و القضاء و القَدَر؛ صلاة أبى بکر؛ المتعة أو الزواج المؤقّت؛ شيعة اهل البيت (ع) و... .

 

22ـ حديث الکساء من طُرق الفريقين؛ ترجمه فارسي: حديث کساء در کتب‌ معتبر مکتب‌ خـلفـا و مکتـب‌ أهل‌ بيت‌ و روايات‌ صلوات‌ بر محمد و آل‌ محمـد (ص‌).

23 ـ تعليم‌ الصلاة‌ 24ـ المصحف فى روايات الفريقين.

25ـ صفات الله ـ جلّ جلاله ـ فى روايات الفريقين.

 

26ـ آية التطهير فى مصادر الفريقين.

27ـ آخرين‌ نماز پيامبر (ترجمه صلاة ابي بکر).

28 ـ در راه‌ وحدت‌، ترجمه‌ و نگارش‌: ع‌. م‌. سردارنيـا، تهـران‌: بـنيـاد بعثـت‌، 1361.

 

ب) تأليفات فارسي

ـ اديان آسمانى و مسأله تحريف.

ـ نقش ائمّه (ع) دراحياي دين (چهارده جلد).

ـ بر گستره کتاب و سنّت (16 جلد):

تاريخ حديث پيامبر (ص)، شيعيان اهل بيت (ع)، ازدواج موقّت در اسلام، توسّل به پيامبر خدا، بَداء يا محو و اثبات الهي، صفات خداوند در دو مکتب، شفاعت پيامبر (ص)، آيه تطهير، عصمت انبيا، ايجاد بنا بر قبور انبيا و اوليا، سنّت پيامبر (ص) در گريه بر ميت، سنّت پيامبر (ص) در زيارت قبور، سنّت پيامبر (ص) در سجده بر تُربت، سنّت پيامبر (ص) در صلوات، سنّت پيامبر (ص) در زيارت انبيا و صُلحا، قرآن در دو مکتب.